Có thể ví manga hiện đại như món ăn tinh thần ít kén độ tuổi. Từ trẻ em đến người trưởng thành đều yêu thích, cũng bởi nội dung truyền tải gần gũi, đề cao những giá trị tốt đẹp của con người như tình bạn, tình yêu, lòng nhiệt huyết,...
Tuy nhiên, nhắc đến manga chính là nhắc đến những dấu ấn văn hóa Nhật Bản. Manga, một cách gọi thay thế cho truyện tranh, đã định vị thị hiếu của bộ phận đối tượng lớn trên toàn cầu.
Hôm nay, hãy cùng ZenMarket tìm về lịch sử truyện tranh Nhật Bản, cội nguồn làm nên đặc trưng của những bộ truyện tên tuổi như Dragon Ball, One Piece,... mà chúng ta vẫn biết đến ngày nay nhé!
Manga là gì?
Manga (漫画), khái niệm tiếng Nhật chỉ tất cả các thể loại truyện tranh có nguồn gốc từ Nhật Bản. Thay vì sử dụng thuật ngữ “truyện tranh” nói chung, cộng đồng những người yêu mến gọi manga như một cách tôn trọng cá tính riêng biệt về chủ đề, nội dung, nhân vật, nét vẽ,... tràn đầy màu sắc sống động thường chỉ thấy ở các họa sĩ và tác giả người Nhật.
Lịch sử manga bắt đầu từ rất sớm, phản ánh sự hứng thú của người dân với loại hình nghệ thuật về tranh ảnh. Từ những dải truyện ngắn thô sơ trên các cuộn tranh đến bộ truyện nhiều chương, nhiều kỳ được đăng trên tạp chí và chuyển thể thành anime nổi tiếng toàn cầu. Đó là một quá trình phát triển dài của lịch sử truyện tranh Nhật Bản. Tất cả sẽ được tiết lộ ngay sau đây.
Khởi nguồn của truyện tranh Nhật Bản
Lịch sử manga Nhật bắt đầu từ những cuộn tranh cổ Chōjū Giga (鳥獣戯画), vốn không có cốt truyện hay lời thoại, mà chỉ là hình vẽ biếm họa về chim, thú và người (vào thế kỷ 12). Tiếp đến là sự xuất hiện của tranh khắc gỗ Ukiyo-e (浮世絵) hay còn gọi là tranh Phù thế (vào thế kỷ 17), phản ánh nhiều khía cạnh đời sống.
Được xem như cội nguồn của manga, hình thức nhân cách hóa động vật và sử dụng các đường nét hiệu ứng cùng lối diễn đạt liên tưởng phổ biến ra đời từ đây.
Khác với manga hiện đại, trong các bức vẽ Chōjū Giga, người ta chỉ thấy các loài động vật thực hiện hoạt động của con người, như mặc áo cà sa, tham gia lễ hội và nghi thức tôn giáo,... Vì được vẽ trên các cuộn giấy dài, để cảm nhận câu chuyện liên tục, cần mở dần cuộn giấy từ phải sang trái, tương tự như cách đọc manga Nhật bây giờ.
Nếu tính chất giải trí, gây cười và một chút châm biếm xã hội được đề cao trong Chōjū Giga, thì Ukiyo-e được tôn vinh là loại hình nghệ thuật biểu tượng nhất. Tranh được in từ nhiều bản gỗ khác nhau (mỗi màu một bản in) lên giấy thủ công, phác họa đời sống hưởng lạc và phong cảnh thời Edo như các cô gái đẹp, diễn viên kịch, núi Phú Sĩ, đời sống sinh hoạt của dân thành thị,...
Mua sản phẩm in hình Ukiyo-e
Thời kỳ hậu chiến và sự ra đời của manga hiện đại
Giai đoạn chuyển tiếp giữa tranh ảnh minh họa mang tính giải trí đơn thuần và ngành công nghiệp manga khổng lồ của Nhật Bản, rơi vào thời kỳ sau Thế chiến II (từ năm 1945 trở đi). Đây là cột mốc quan trọng nhất của manga hiện đại.
Giữa đống đổ nát chiến tranh, sự kiểm duyệt chặt chẽ từ chính quyền Mỹ - cấm tuyệt đối bài viết và các tác phẩm nghệ thuật ca ngợi chiến tranh hay chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản, một cuộc cách mạng thay đổi lịch sử manga Nhật đã âm thầm diễn ra. Osamu Tezuka, người được xem như “cha đẻ”, không chỉ định nghĩa manga là gì, mà còn thổi làn gió điện ảnh với những góc quay toàn, cận, nghiêng, sử dụng đường kẻ tạo cảm giác chuyển động giống như nhịp điệu của một bộ phim thực thụ, vào một cốt truyện dài, cấu trúc chặt chẽ, thay vì truyện tranh ngắn, hài hước như trước đây.
Ông cũng chịu ảnh hưởng lớn từ phong cách vẽ mắt to, tròn, biểu đạt cảm xúc giống như hoạt hình Betty Boop và Bambi của Disney. Astro Boy, một trong những nhân vật và tác phẩm phản ánh rõ nét trường phái này của Tezuka. Bộ truyện kể về một robot siêu cường và ngây thơ, đã bán được hơn 100 triệu bản trên toàn thế giới và cũng rất thành công khi được chuyển thể thành phim hoạt hình.
Sự thú vị của Astro Boy còn nằm ở chỗ khắc họa sự nam tính hướng đến xã hội và cộng đồng Nhật, giống như một biểu tượng anh hùng của thế giới mới hòa bình và gạt bỏ chiến tranh.
Mua merch Astro Boy
Thời kỳ hoàng kim của manga
Văn hóa manga Nhật Bản phát triển và trở thành một phần quan trọng của đời sống đại chúng từ giữa thập niên 1980 đến giữa thập niên 1990. Thời điểm này, Weekly Shōnen Jump (週刊少年ジャンプ), tạp chí truyện tranh/manga bán chạy nhất, đạt đến đỉnh cao hoàng kim, với 6,53 triệu bản phát hành mỗi tuần, và tổng số độc giả lên đến 18 triệu người tại Nhật.
Cho đến nay, Weekly Shōnen Jump vẫn là tạp chí kinh điển, đưa những tên tuổi như One Piece, Dragon Ball, Naruto, Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba,... lên đường đua nổi tiếng.
Giai đoạn này chứng kiến sự phân chia các thể loại manga hiện đại. Không chỉ có Shōnen (dành cho nam thiếu niên), nhóm độc giả cũng phân hóa thành thiếu nữ với thể loại Shōjo lãng mạn, nam giới trẻ trưởng thành với thể loại Seinen phức tạp, phụ nữ trưởng thành và loại hình Josei Manga đời thường.
Mua manga Nhật Bản chính hãng
Manga hiện đại vươn ra thế giới
Từ sau năm 1970, khán giả quốc tế bắt đầu làm quen với phong cách vẽ mắt to, chuyển động đặc trưng của Nhật Bản qua những bộ phim hoạt hình chuyển thể. Tuy nhiên, ít ai biết đó là thương hiệu “Made in Japan”.
Văn hóa manga Nhật Bản chỉ thật sự trở thành cơn sốt khủng khiếp khi những tên tuổi như 7 Viên Ngọc Rồng (Dragon Ball), Thủy thủ Mặt Trăng (Sailor Moon), Pokémon,... dấu ấn tuổi thơ của rất nhiều người, được chuyển thể thành phim hoạt hình, phát hành qua băng đĩa, và chiếu trên các kênh truyền hình địa phương.
Không chỉ trẻ em châu Á (trong đó có Việt Nam) say mê, mà cả châu Âu và Mỹ. Ban đầu, sự du nhập của manga hiện đại không giữ nguyên cách lật truyện từ phải sang trái thuần túy của người Nhật, mà lật ngược từ trái sang phải cho giống sách phương Tây.
Tuy nhiên, sự kiên quyết của các họa sĩ đã giúp cho bản quyền và trải nghiệm nghệ thuật được giữ đúng. Phong cách xem này trở thành một phần độc đáo thuộc văn hóa manga Nhật Bản.
Ngày nay, manga không dừng ở câu chuyện thú vị trên trang giấy trắng đen, lịch sử manga Nhật đã lật sang trang mới, khi len lỏi vào mọi ngóc ngách của văn hóa đại chúng, thay đổi cả cách giải trí, gu ăn mặc và giao tiếp của một cộng đồng lớn.
Điển hình có tên tuổi như Akira, thuộc thể loại Manga Cyberpunk, đã tạo nên xu hướng áo khoác bomber với họa tiết đồ họa mạnh mẽ trong thời trang đường phố. Và thiết kế trang phục, trang điểm Cosplay thần tượng anime, không dừng ở sở thích cá nhân, mà vươn mình thành ngành công nghiệp sáng tạo, một điểm nhấn không thể thiếu của các lễ hội văn hóa trên toàn cầu.
Nhờ có anime và manga hiện đại, chúng ta còn biết đến J-Pop, đặc biệt là các bản nhạc phim anime nổi tiếng, đã truyền cảm hứng cho hàng triệu người trẻ. Không thể phủ nhận, mối quan hệ cộng sinh giữa manga và anime đã thành công, trở thành đề tài nghiên cứu thú vị.
Manga ngày nay và tương lai
Nhắc đến manga hiện đại ngày nay, nó đã trở thành loại hình giải trí di động mọi lúc, mọi nơi. Qua các ứng dụng phổ biến như Shonen Jump+, Manga ONE, Line Manga,... người xem không cần đợi để đọc, không cần mua lẻ từng chương hoặc đợi sự kiểm duyệt từ biên tập viên.
Có thể ví điều này giống như cơn sóng chuyển dịch, đáp ứng thị hiếu lướt nhanh của độc giả kỹ thuật số. Khung tranh lớn, ít lời thoại, tập trung vào hình ảnh gây tác động mạnh ngay tức khắc.
Mua tạp chí Weekly Shōnen Jump
Trong tương lai, trước bối cảnh xâm chiếm của AI, những tác giả manga hiện đại sẽ có thêm trợ lý đắc lực trong quá trình sản xuất. Các khâu vẽ bối cảnh (background), đổ bóng, dịch thuật đa ngôn ngữ theo thời gian thực, được tự động hóa.
Người đọc có thể mong đợi cốt truyện sớm được điều chỉnh, nhờ các bình luận trực tiếp dưới mỗi chương qua app. Đây là điều mà tạp chí giấy phải mất vài tuần mới làm được.
Ngoài ra, trải nghiệm đa giác quan, như tích hợp âm thanh, rung động, các hiệu ứng hoạt họa nhẹ khi cuộn trang hoặc “bước vào” thế giới manga qua kính thực tế ảo (VR) sẽ tiếp tục định hình văn hóa manga Nhật Bản thời đại số.
Xem thêm: Các bài viết về anime và manga thú vị trên ZenMarket
Kết luận
Lịch sử truyện tranh Nhật Bản là đề tài rộng lớn, với nhiều bước biến chuyển, từ tranh cuộn thô sơ đến phong cách vẽ đặc trưng ghi dấu ấn cá nhân, từ những thể loại đa dạng trên tạp chí đến văn hóa đại chúng kỹ thuật số, đã thay đổi cách con người giao tiếp, ăn mặc và giải trí.
Văn hóa manga Nhật Bản ngày nay vẫn duy trì cộng đồng fan lớn mạnh trên toàn cầu. Nhiều người đọc yêu mến không chỉ tìm mua các merch, mà mua cả manga tiếng Nhật chính hãng với giá trị sưu tầm cao.